Her: Mudo Mis Mai

Cyflwyniad

Bob mis Mai, mae adar mudol yn hedfan ar hyd arfordir Ceredigion.

Mae camera bywyd gwyllt ar Graig-glais wedi bod yn cofnodi pellter tri aderyn bob yn ail funud.

Rydym wedi darparu tri cherdyn ffeithiau isod sy'n disgrifio'r rhywogaethau a welwyd ar y diwrnod hwnnw.

Dylech roi sylw arbennig i'r holl fanylion am ddulliau hedfan yr adar cyn i chi fynd ymlaen i wneud y dasg.

Barcud Coch
Milvus milvus

Disgrifiad

Aderyn ysglyfaethus â chynffon fforchodd unigryw ac adenydd hir a gosgeiddig yw'r barcud coch. Gwelir barcutiaid coch yn gyffredin dros fryniau a dyffrynnoedd Ceredigion, yn enwedig yn y gwanwyn, pan fydd awyr cynnes yn codi i greu'r amodau perffaith i'r adar hedfan i fyny.

Lle y byddwch yn eu gweld ym mis Mai

Yn aml, maent yn hedfan mewn cylchoedd uwchben tir ffermio, ffiniau coedwigoedd, a chlogwyni’r arfordir ger Aberystwyth.

Dull Hedfan

Mae'n codi gan ddefnyddio colofnau awyr cynnes o'r enw thermolion.
Mae'n hedfan mewn cylchoedd eang, yn newid ei gyflymder wrth i'r ceryntau awyr newid.
Yn anaml y mae'n hedfan yn syth am gyfnod hir.
Yn aml, mae'n aros uwchben y môr neu'n uchel dros y clogwyni cyn iddo ddod mewn dros y tir.

A wyddoch chi?

Mae cynffon fforchog y barcud coch yn debyg i lyw, sy'n galluogi iddo newid ei gwrs â symudiadau bychain iawn.

Pâl Manaw
Puffinus puffinus

Disgrifiad

Aderyn llyfn sydd wedi ymaddasu i deithio'n bell dros y môr. Mae palod Manaw yn treulio'r rhan fwyaf o'r flwyddyn bell allan dros y môr, gan ddod yn ôl i ynysoedd ar arfordir Cymru fel ynys Sgomer ac ynys Sgogwm ar ddiwedd y gwanwyn.

Lle y byddwch yn eu gweld ym mis Mai

Maent yn hedfan yn isel dros y tonnau ym Mae Ceredigion wrth iddynt ddychwelyd i'w tyllau nythu.

Dull Hedfan

Maent yn hedfan yn gyflym, yn uniongyrchol, ac yn agos i'r ddŵr.
Mae ganddynt ddull hedfan, am yn ail, rhwng curo'r adenydd yn gyflym a gleidio am gyfnodau byr.
Nid ydynt yn hofran na newid eu cwrs ond yn anaml iawn ar ôl iddynt ymrwymo i gwrs.
Gallant deithio'n bell iawn yn ystod un diwrnod.

A wyddoch chi?

Mae rhai palod Manaw yn mudo am fwy na 20,000km y flwyddyn.

Gwennol
Hirundo rustica

Disgrifiad

Aderyn bach a chyflym â chynffon fforchog iawn a phlu sgleiniog du-las. Daw gwenoliaid i Gymru ym mis Ebrill a mis Mai ar ôl mudo o ddeheubarth cyfandir Affrica.

Lle y byddwch yn eu gweld ym mis Mai

Maent yn bwyta yn yr awyr dros feysydd, afonydd, a glan y môr. Yn aml, maent yn plymio ac wedyn yn codi'n gyflym.

Dull Hedfan

Maent yn symud yn sydyn.
Maent yn aml yn arafu neu'n hofran er mwyn dal pryfed yn yr awyr.
Maent yn hedfan yn agos at y ddaear neu'r dŵr cyn codi eto.
Yn aml, maent yn symud i'r mewndir ar ôl bwyta ar hyd glannau'r môr.

A wyddoch chi?

Gall gwennol ddal cannoedd o bryfed yn ystod un diwrnod wrth hedfan.

Eich Tasg Chi

Rydych newydd ddod i nabod y dri aderyn a welwyd gan y camera bywyd gwyllt ar Graig-Glais. Mae gan bob un ohonynt ei ddull ei hun o hedfan - yn gylchol, yn sydyn, yn gleidio, neu'n rasio mewn llinellau syth.

Ni wnaeth y camera gofnodi eu henwau - dim ond pa mor bell oir bryn roedd pob aderyn bob yn ail funud.

Eich tasg chi yw:

Plotio'r data i Aderyn A, Aderyn B, ac Aderyn C mewn graff pellter/amser.

Cymharu'ch graff â'r cliwiau sy'n cuddio ar y cardiau ffeithiau.

Paru pob llinell â'r aderyn cyfatebol.

Dyma yn union sut mae gwyddonwyr yn y maes yn adnabod ymddygiad gwahanol rywogaethau o ddata eu symudiadau.

Y Data:

Amser (munudau)	Aderyn A	Aderyn B	Aderyn C
0	4.0	7.0	3.0
2	3.2	5.0	2.7
4	2.4	3.2	2.3
6	2.4	1.4	1.9
8	1.8	0.7	1.5
10	1.0	0.3	1.3
12	0.2	0.0	1.2
14	0.6	0.2	1.4
16	1.4	0.4	1.7

Am ragor o gyngor am sut i wneud y dasg, ewch i'r rhan nesaf.

Cyngor

Plotiwch bob graff pellter/amser.
Cymharwch y graddiannau. Po serthaf y graddiant, mwyaf cyflym yw'r aderyn.
Sylwch ar unrhyw newidiadau yn y graddiannau (e.e. cyflymu, arafu, cychdroi, seibiau).
Parwch bob graff â'r aderyn cyfatebol drwy ddefnyddio'r cliwiau yn eu hymddygiad.

Dylai'r echelin-x ddangos amser, a dylai'r echelin-y ddangos y pellter.

Mae un o'r aderyn yn oedi er mwyn bwyta - mae'r graff yn dangos hwn fel llinell wastad heb newid pellter.

Mae gan un o'r adar ddau gyflymder gwahanol wrth hedfan (yn curo adenydd ac yn gleidio) felly dylem ni ddisgwyl bod dau raddiant gwahanol ar y graff.

Mae'r aderyn olaf yn dilyn thermolion felly na fydd cyflymder cyson - felly bydd nifer o raddiannau wahanol.

Cymraeg

May Migration Mystery

Introduction

Every May, migrating birds pass along the Ceredigion coastline.

A wildlife camera on Constitution Hill has recorded the distance of three birds every two minutes.

We have provided three fact cards below describing the species spotted that day.

Pay special attention to any and all details regarding flight behaviours before progressing to the challenge

Red Kite
Milvus milvus

Description

A large bird of prey with a distinctive forked tail and long, elegant wings. Red kites are a familiar sight above the hills and valleys of Ceredigion, especially in spring when rising warm air creates perfect soaring conditions.

Where to see them in May

Often circling high above farmland, woodland edges, and the coastal cliffs near Aberystwyth.

Flight Behaviour

Rises on columns of warm air called thermals
Flies in wide circles, adjusting speed as the air currents change
Rarely travels in a straight line for long
Often remains offshore or high above the cliffs before drifting inland

Did you know?

Their forked tail acts like a rudder, letting them steer with tiny movements.

Manx Shearwater
Puffinus puffinus

Description

A sleek, streamlined seabird built for long-distance travel. Manx Shearwaters spend most of the year far out at sea, returning to Welsh islands like Skomer and Skokholm in late spring.

Where to see them in May

Flying low over the waves along Cardigan Bay as they head back to their nesting burrows.

Flight Behaviour

Fast, direct flight close to the water
Alternates rapid wingbeats with short glides
Rarely pauses or changes direction once committed
Can cover huge distances in a single day

Did you know?

Some Manx Shearwaters migrate over 20,000 km each year.

Swallow
Hirundo rustica

Description

A small, agile bird with a deeply forked tail and glossy blue-black feathers. Swallows arrive in Wales in April and May after migrating from southern Africa.

Where to see them in May

Feeding over fields, rivers, and the seafront - often swooping low before rising sharply.

Flight Behaviour

Quick, darting movements
Frequently slows or pauses to catch insects mid-air
Flies close to the ground or water before climbing
Often travels inland after feeding along the coast

Did you know?

A Swallow can catch hundreds of insects in a single day while in flight.

Your Challenge

You've now met the three birds spotted by the wildlife camera on Constitution Hill. Each one has its own way of flying - circling, darting, gliding, or racing in straight lines.

The camera didn't record their names. It only recorded how far each bird was from the hill every two minutes.

Your job is to:

Plot the data for Bird A, Bird B, and Bird C on a distance-time graph

Compare your graph with the clues hidden in the fact cards

Work out which line belongs to which bird

This is exactly how real field scientists identify species behaviour from movement data.

The Data:

Time (minutes)	Bird A	Bird B	Bird C
0	4.0	7.0	3.0
2	3.2	5.0	2.7
4	2.4	3.2	2.3
6	2.4	1.4	1.9
8	1.8	0.7	1.5
10	1.0	0.3	1.3
12	0.2	0.0	1.2
14	0.6	0.2	1.4
16	1.4	0.4	1.7

For more advice on how to approach this challenge, navigate to the next section.

Guidance

Plot all three distance-time graphs.
Compare the gradients: The steeper the gradient the higher the speed.
Identify any changes in gradient (acceleration, slowing down, circling, resting).
Match each graph to the correct bird using the behavioural clues.

Time should be on the x-axis, distance on the y-axis.

One of the birds pauses to feed - this is shown in the graph as a flat line with no change in distance.

One of the birds has two speeds (flapping and gliding) so we should expect their graph line to be made up of two different gradients.

The final bird follows the thermals meaning that there is no constant speed - so will have multiple gradients.

Amser (munudau)	Aderyn A	Aderyn B	Aderyn C
0	4.0	7.0	3.0
2	3.2	5.0	2.7
4	2.4	3.2	2.3
6	2.4	1.4	1.9
8	1.8	0.7	1.5
10	1.0	0.3	1.3
12	0.2	0.0	1.2
14	0.6	0.2	1.4
16	1.4	0.4	1.7

Time (minutes)	Bird A	Bird B	Bird C
0	4.0	7.0	3.0
2	3.2	5.0	2.7
4	2.4	3.2	2.3
6	2.4	1.4	1.9
8	1.8	0.7	1.5
10	1.0	0.3	1.3
12	0.2	0.0	1.2
14	0.6	0.2	1.4
16	1.4	0.4	1.7

Amser (munudau)	Aderyn A	Aderyn B	Aderyn C
0	4.0	7.0	3.0
2	3.2	5.0	2.7
4	2.4	3.2	2.3
6	2.4	1.4	1.9
8	1.8	0.7	1.5
10	1.0	0.3	1.3
12	0.2	0.0	1.2
14	0.6	0.2	1.4
16	1.4	0.4	1.7

Time (minutes)	Bird A	Bird B	Bird C
0	4.0	7.0	3.0
2	3.2	5.0	2.7
4	2.4	3.2	2.3
6	2.4	1.4	1.9
8	1.8	0.7	1.5
10	1.0	0.3	1.3
12	0.2	0.0	1.2
14	0.6	0.2	1.4
16	1.4	0.4	1.7

Amser (munudau)	Aderyn A	Aderyn B	Aderyn C
0	4.0	7.0	3.0
2	3.2	5.0	2.7
4	2.4	3.2	2.3
6	2.4	1.4	1.9
8	1.8	0.7	1.5
10	1.0	0.3	1.3
12	0.2	0.0	1.2
14	0.6	0.2	1.4
16	1.4	0.4	1.7

Time (minutes)	Bird A	Bird B	Bird C
0	4.0	7.0	3.0
2	3.2	5.0	2.7
4	2.4	3.2	2.3
6	2.4	1.4	1.9
8	1.8	0.7	1.5
10	1.0	0.3	1.3
12	0.2	0.0	1.2
14	0.6	0.2	1.4
16	1.4	0.4	1.7